Δημοσίευση

Η ασφάλεια και υγεία στα κατασκευαστικά έργα πρέπει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για όλους τους εμπλεκομένους και να ενσωματώνεται σε όλα τα στάδια του έργου, από τη σύλληψη και τον σχεδιασμό μέχρι την εκτέλεση, τη συντήρηση και τη μελλοντική χρήση του.

Με αφορμή τα συμπεράσματα του εργαστηρίου «Συντονισμός Ασφάλειας και Υγείας σε κατασκευαστικά έργα – Προκλήσεις, προβλήματα και τρόποι αντιμετώπισης κατά τον σχεδιασμό και την εκτέλεση έργων», το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 22 Απριλίου 2026, το ΕΤΕΚ υπενθυμίζει βασικές υποχρεώσεις που απορρέουν από την κείμενη νομοθεσία και, παράλληλα, εισηγείται την εφαρμογή καλών πρακτικών που μπορούν να συμβάλουν περαιτέρω στη βελτίωση των επιπέδων ασφάλειας και υγείας στα κατασκευαστικά έργα.

Βασική αρχή για την αποτελεσματική πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών αποτελεί η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των κινδύνων, ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού του έργου, αντί η αντιμετώπισή τους να μετατίθεται στο στάδιο της κατασκευής.

Έγκαιρος διορισμός και ουσιαστική εμπλοκή του Συντονιστή Ασφάλειας και Υγείας κατά τη Μελέτη

Η αποτελεσματική διαχείριση των θεμάτων ασφάλειας και υγείας προϋποθέτει τον έγκαιρο διορισμό και την ουσιαστική εμπλοκή του Συντονιστή Ασφάλειας και Υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου, όπου αυτό απαιτείται από τη νομοθεσία.

Ο Συντονιστής Ασφάλειας και Υγείας κατά τη Μελέτη πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαδικασία σχεδιασμού, ώστε οι αρχές πρόληψης να λαμβάνονται υπόψη κατά τη λήψη των σχεδιαστικών και οργανωτικών αποφάσεων. Στόχος πρέπει να είναι, κατά προτεραιότητα, η εξάλειψη των κινδύνων μέσω του σχεδιασμού και, όπου αυτό δεν είναι εφικτό, η μείωση και ο αποτελεσματικός έλεγχός τους.

Η έγκαιρη ενσωμάτωση της ασφάλειας και υγείας στη μελέτη μπορεί να συμβάλει καθοριστικά όχι μόνο στην ασφαλέστερη εκτέλεση του έργου, αλλά και στην ασφαλή μελλοντική χρήση, συντήρηση, επισκευή, μετατροπή ή κατεδάφισή του.

Έγκαιρη εκπόνηση, αναπροσαρμογή και ουσιαστική εφαρμογή του Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας

Η πρόληψη των κινδύνων πρέπει να αρχίζει από το στάδιο της σύλληψης, του σχεδιασμού και του προγραμματισμού του έργου, όπως προβλέπεται και από την κείμενη νομοθεσία.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκαιρη εκπόνηση του Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ), παράλληλα με την εκπόνηση της μελέτης του έργου, καθώς και η αναπροσαρμογή του, όπου απαιτείται, ανάλογα με την εξέλιξη του έργου, τις αλλαγές στη μελέτη, τις μεθόδους εργασίας και τις συνθήκες εκτέλεσης.

Το ΣΑΥ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική διαδικασία για σκοπούς συμμόρφωσης με τη νομοθεσία. Αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο πρόληψης και διαχείρισης των κινδύνων του συγκεκριμένου έργου και πρέπει να ανταποκρίνεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, στις συνθήκες και στους κινδύνους που συνδέονται με αυτό.

Στο ΣΑΥ πρέπει να καθορίζονται τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά μέτρα, καθώς και οι ασφαλείς μέθοδοι εργασίας που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με τις εργασίες του συγκεκριμένου έργου. Η αποτελεσματικότητα του ΣΑΥ εξαρτάται, συνεπώς, όχι μόνο από την έγκαιρη και ορθή εκπόνησή του, αλλά και από την ουσιαστική εφαρμογή και αναπροσαρμογή του κατά την εξέλιξη του έργου.

Εφαρμογή Συστήματος Γραπτής Άδειας Εργασίας

Η εφαρμογή Συστήματος Γραπτής Άδειας Εργασίας για εργασίες που ενέχουν ειδικούς ή αυξημένους κινδύνους αποτελεί σημαντικό εργαλείο πρόληψης, ιδιαίτερα όπου η ανάγκη εφαρμογής του προκύπτει από το ΣΑΥ ή/και από τη γραπτή εκτίμηση των κινδύνων.

Μέσω του Συστήματος Γραπτής Άδειας Εργασίας διασφαλίζεται, πριν από την έναρξη συγκεκριμένων εργασιών, ότι έχουν εντοπιστεί οι σχετικοί κίνδυνοι και έχουν καθοριστεί, ληφθεί και ελεγχθεί τα απαιτούμενα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα.

Οι εργασίες που ενέχουν ειδικούς κινδύνους σε ένα εργοτάξιο καθορίζονται στη σχετική νομοθεσία (Κ.Δ.Π. 410/2015, Καν. 5, Παράρτημα ΙΙ) και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: εργασίες σε κλειστούς ή περιορισμένους χώρους, εργασίες με αμιαντούχα υλικά, εργασίες σε φρέατα, υπόγεια χωματουργικά έργα και σήραγγες, εργασίες που εκθέτουν πρόσωπα σε κινδύνους καταπλάκωσης, βύθισης σε άμμο ή λάσπη ή πτώσης από ύψος, οι οποίοι επιδεινώνονται ιδιαίτερα από τη φύση της δραστηριότητας ή των χρησιμοποιούμενων μεθόδων ή από το περιβάλλον της θέσης εργασίας ή του έργου, και εργασίες κοντά σε ηλεκτρικούς αγωγούς υψηλής ή μέσης τάσης.

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τους κινδύνους του συγκεκριμένου έργου, το Σύστημα Γραπτής Άδειας Εργασίας μπορεί να εφαρμόζεται και σε άλλες εργασίες για τις οποίες κρίνεται αναγκαίος αυξημένος έλεγχος πριν από την έναρξή τους.

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας διαθέτει καθοδηγητικά έντυπα για την εφαρμογή του Συστήματος Γραπτής Άδειας Εργασίας. Τα σχετικά έντυπα πρέπει να προσαρμόζονται, όπου απαιτείται, στο είδος, στους κινδύνους και στις ιδιαίτερες συνθήκες της συγκεκριμένης εργασίας και του έργου και να εφαρμόζονται σύμφωνα με τις σχετικές απαιτήσεις και οδηγίες του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας.

Επισήμανση εναπομενόντων κινδύνων στα σχέδια – «Hazard Triangles»

Το ΕΤΕΚ συστήνει επίσης στα μέλη του την αξιοποίηση της πρακτικής επισήμανσης στα κατασκευαστικά σχέδια, μέσω τριγώνων κινδύνου («Hazard Triangles»), των σημαντικών εναπομενόντων κινδύνων που δεν κατέστη δυνατό να εξαλειφθούν μέσω του σχεδιασμού.

Η πρακτική αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα απλό και αποτελεσματικό μέσο επικοινωνίας μεταξύ των μελετητών, του Συντονιστή Ασφάλειας και Υγείας και των προσώπων που θα κληθούν να εκτελέσουν τις εργασίες, καθώς καθιστά άμεσα ορατούς σημαντικούς κινδύνους που συνδέονται με συγκεκριμένες σχεδιαστικές αποφάσεις ή σημεία του έργου. 

Επισημαίνεται ότι η χρήση των «Hazard Triangles» δεν υποκαθιστά την εκτίμηση των κινδύνων, το Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας ή οποιαδήποτε άλλη απαίτηση της νομοθεσίας. Αποτελεί συμπληρωματικό μέσο επικοινωνίας των εναπομενόντων κινδύνων, ώστε αυτοί να λαμβάνονται έγκαιρα υπόψη κατά τον προγραμματισμό και την εκτέλεση των εργασιών.

Περισσότερα σε ότι αφορά τη χρήση των «Hazard Triangles».

Χρήσιμο καθοδηγητικό υλικό

Το ΕΤΕΚ προτρέπει τα μέλη του να αξιοποιούν το ενημερωτικό και καθοδηγητικό υλικό που έχει εκδώσει και αναρτήσει στην ιστοσελίδα του το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας σχετικά με την ασφάλεια και υγεία στα κατασκευαστικά έργα.

Μεταξύ άλλων, διατίθενται:

• Οδηγός για την ετοιμασία του Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας,
• Καθοδηγητικά έντυπα για την καταγραφή ασφαλών μεθόδων εργασίας,
• Καθοδηγητικά έντυπα για την εφαρμογή του Συστήματος Γραπτής Άδειας Εργασίας, και
• «Οδηγός για τα θέματα Ασφάλειας και Υγείας στις Κατασκευές», ο οποίος αποτελεί μετάφραση στην ελληνική γλώσσα της έκδοσης BAUSTEINE του Γερμανικού Φορέα Υποχρεωτικής Ασφάλισης και Πρόληψης Ατυχημάτων στον Κατασκευαστικό Τομέα (BG BAU), προσαρμοσμένη με αναφορές στις σχετικές πρόνοιες της κυπριακής νομοθεσίας.

Ο Οδηγός παρέχει πρακτικές πληροφορίες και λύσεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κινδύνων στις κατασκευαστικές εργασίες, με στόχο την αποφυγή εργατικών ατυχημάτων, επαγγελματικών ασθενειών και επικίνδυνων συμβάντων.

Επίσης, στην ιστοσελίδα του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας, υπάρχει λεπτομερής καθοδήγηση για τα θέματα ασφάλειας και υγείας στα κατασκευαστικά έργα και τη σχετική νομοθεσία.

Συνέχιση του διαλόγου – δεύτερο εργαστήρι

Κατά το εργαστήρι της 22ας Απριλίου 2026 ανταλλάχθηκαν απόψεις, προβληματισμοί και εισηγήσεις σχετικά με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζονται κατά τον σχεδιασμό και την εκτέλεση των κατασκευαστικών έργων και εξετάστηκαν τρόποι βελτίωσης της πρόληψης και των επιπέδων ασφάλειας και υγείας στα εργοτάξια.

Λόγω του περιορισμένου διαθέσιμου χρόνου και του εύρους των θεμάτων που τέθηκαν προς συζήτηση, το ΕΤΕΚ προτίθεται να διοργανώσει δεύτερο εργαστήρι, με έμφαση στα προβλήματα και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζονται κατά το στάδιο της εκτέλεσης των έργων.

Περαιτέρω δράσεις του ΕΤΕΚ

Παράλληλα, το ΕΤΕΚ προωθεί ευρύτερες δράσεις και εισηγήσεις με στόχο την περαιτέρω βελτίωση των επιπέδων ασφάλειας και υγείας στον κατασκευαστικό τομέα.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΤΕΚ έχει καταθέσει εισήγηση προς το αρμόδιο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, σχετικά με τη θεσμοθέτηση Κάρτας Ασφάλειας («Safe Pass»), με στόχο να διασφαλίζεται ότι τα πρόσωπα που εισέρχονται και εργάζονται σε εργοτάξια, τόσο το επιστημονικό και τεχνικό όσο και το εργατικό προσωπικό, έχουν λάβει βασική εκπαίδευση σε θέματα ασφάλειας και υγείας πριν από την ανάληψη εργασίας σε εργοτάξιο.

Επιπρόσθετα, το ΕΤΕΚ έχει καταθέσει πρόταση προς το αρμόδιο Υπουργείο Εσωτερικών με στόχο την αποτελεσματικότερη διασφάλιση του έγκαιρου διορισμού του Συντονιστή Ασφάλειας και Υγείας κατά τη Μελέτη και της έγκαιρης εκπόνησης του Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας, ώστε η πρόληψη των κινδύνων να ενσωματώνεται ουσιαστικά στη διαδικασία σχεδιασμού και προγραμματισμού των κατασκευαστικών έργων, πριν την αδειοδότηση των έργων.

Το ΕΤΕΚ θα συνεχίσει να συμβάλλει, μέσα από τον διάλογο με τα μέλη του, τους αρμόδιους φορείς και όλους τους εμπλεκομένους στον κατασκευαστικό τομέα, στην προώθηση της πρόληψης και στη συνεχή βελτίωση της ασφάλειας και υγείας στα κατασκευαστικά έργα.